Qapsiqor çeburekleri(Qırımtatarlarının Örf ve Adetleri)

Февраль 14, 2010

-        Qartanam, selam aleykum, - dep bağırdı yedi yaşındaki Osmançıq, - siz de mi çeburek qızartasıñız?  Anam da sizge yolladı, men başta sizge ketirdim, soñra da bitamlarğa alıp ketecem! Yarın Oraza Bayramı ve bugun qoqu çıkartıla, anam maña oyle añlattı, erkes çeburek qızarta eken!

-        Aleykum selam, menim laf etmege pek sevgen torunçıgım! - cevap berdi qartana, - menim tatlı balam! Yarın Mubarek Bayram qısmet olsa. Men de qoqu çıqartam. Ama men anañ kibi çeburek degil, qapsiqor çebureklerni qızartam!

Osman qartanasınıñ elini optu ve masaga anasi yibergen tabaknı qoydı. Soñra ocaqnıñ yanına barıp, tavanıñ içinde kuçuk-kuçuk çeburekler kordi.

-        Qartana, ama siziñ çeburekleriniz ne içun bu qadar ufaq? Baqıñız, anamnıñ çeburekleri pek balaban dedi ve tabaqtaki yarım ay kibi, altın renkli parlağan çebureklerni kosterdi.

-        Men saña şimdi anlatırım, - dedi, qartanası Osmanğa, - men şu tavada olğanlarnı aylandırayım da, yanmasınlar. Saña da bir qave pişireyim. Men bilem sen qave içmege sevesin dedeñ kibi!

-        E, qartana, men de pek sevem, ama anam mana çoq pişirmey, pişirse de çok sut qoya içine - dedi Osmançıq.

-        Dedeñ de iç bir vaqıt qaymaqsız qave içmey edi, er vaqıt yarım çay qaşığı qaymaq qoyar edim qavesine. Dedeñ ufaq olğanda, oña da katası pişire edi qave. Cenkten evel bu bir adetimiz edi, o vaqıt er keste sıgır da bar edi, sıgır olğanda sut de ola edi, şimdi ise pazardan alamız, çunki sığır tutamaymız.

-        Qartana siz “kata” dep ayttınız ya, kata kim ola? Men iç bir vaqıt oyle soz eşitmedim.

Qartana Osmanga bakıp kuldi ve dolaptan cezve çiqarıp eki filcan su toktu içine.  Osman odanıñ koşesinde olgan minderlerge oturdı, ve yanında ufaq masada turğan şekerlikten qartanasının ozu pişirgen şekerden alıp agızına attı. Pek seve edi qartanasının şekerini, çunki em tatlı seve edi, em de qartanası sutnen şekerni pişirgeni icun agızında tez irimey edi. Qartanasıña aylandı ve ocaqtaki cezvege baqtı. Cezveniñ renki pek parlaq edi, Osman da cezvege baqıp qaldı: “Qartana, siz bu cezveni tukkandan mı aldıñız?” - dep soradı.

-        Yoq, balam - dedi qartanası, - bu cezve menim anamdan qaldı. Menim babam evelden cezve ustası edi, butun koyge yapqan edi cezvelerni. Cenkten evel bu pek yaqşı bir zenaat edi!

-        Añladım, - dedi, Osman, ve sabırsızlıqnen qartanasından “katanıñ” kim olganını tekrar soradı.

-        Qartana, ya “kata” kim ola? Siz ozuniz bilmeysiniz mi yokqsa?

Qartanası kene kuldi ve tabaqnı eline alip Osmannıñ yanına keldi. Tabaqta eki filcan qave ve uçuncu filcandan da içinde olgan qaymaqnı çay qaşığınen alıp yarım qaşık kaymak da qoydı qavege. Osman da basabas şeker aşap, ağızını toldurdı. Qartana Osmannıñ başını sıypap yanına oturdı:

-        Aqşam şerifin mubarek olsun! Afetler olsun, menim şeker pek sevgen tatlı torunçıgım. Endi qaveni içip diñle meni. “Kata” - dedeniñ qartanası ola!

-        Ama ne içun qartana dep aytmadıñız?

-        çunki, cenkten evel’, dedeñ qorantasiyla Sudaq rayonının Qapsiqor koyunde yaşay ediler. Anda yaşağan adamlar, qartanağa em “kata” em de “bukana” dep ayta ediler. şimdi de oyle aytalar, ama tatarca unutulmağa başladi, onin içun sen de bilmeysin. Ama er yerde kata dep aytmaylar. Mesela Cankoyde yaşağanlar “bita”, “anay” dep aytalar qartanasına. Aqyarda da “bita” dep aytalar, Aqmescitte de, ama Yaltada da “qartana” deyler.

-        Endi anladım, - dep bagırdı Osman, qartanasını yuksek davuşnen qorqutıp. - Sen onuñ içun Qapsiqor çeburek pişire ekensin. Dedemnin katasi da mi pişire edi?

Qartanası abdırap:”Elbette, balam, dogru anladıñ! Ama qapsiqor çebureklerniñ içine et qoymaylar! ”

Osman şaşıp qaldı ve qartanasıña:” Boş hamur mu qızartalar yoksa?”

Qartanası kene kulip:

-        Yoq, içine ceviznen şeker qarıştırılıp qoyula.  Pek lezzetli ola, men de simdi sizlerge yollaycam, alıp ketersin eviñizge.  Bitaña da bir tabaq azırladım, oña da kirgende alıp ketersin.

-        Qartana, siz Qapsiqorga bardiniz mi? Men de anda barmaga isteyim!

-        Biz dedennen Ozbekistandan kelgen son bardiq bir kere anda, sonra da barıp olamadıq. Yazda men seni anda alıp keteyim, korersin Qapsiqornı da, Misqornı da, Qutlaqnı da!

-        Misqor kim ya qartana?

-        Kim degil, balam, ne! Misqor, Qapsiqornın yanında bir koy! Misqor Qızı degen bir yırnı eşitmedin mi sen?

-        Yoq, eşitmedim, qartana! Oni kim yırlay?

-        Oni erkes yırlay, o bir qalq yırıdır! Onu er vaqıt toylarda yırlaylar. Bu bir adetimizdir!

-        Qartana, siz de kelin oldınız mı?

-        Elbette oldım, balam, men de oldım, anan da! Deden de kiyev edi! Belinde qırmızı quşaq, mavı komlek, başında qara qalpaq!

-        Siz kontsertke mı bardınız?

-        Qaysı kontsertke, balam? Konsert qaydan çıktı?

-        Siz ayttınız ya qırmızı quşaq, başında qalpaq, men anamnen Aqmescitke kontsertke barğanda, anda oyun avalarında er kes oyle kiyingen edi!

-        Dogru, ama evelden butun kiyevler de kiyingen edi boyle!

-        Qartana, dedemnin qalpağı qayda? Men oni kiymege isteyim!

Qartana minderden turıp başqa kozevge kirdi. Osman dolapnın açılğanını eşitti. Qartana Osmannın yanına kelip, başına balaban qara qalpaq kiydirdi. Osman quvanıp kuzguge baqtı, aylanıp turdı ve qartanasına:

-        Qartana men sizni pek sevem! - dep ayttı!

-        Men de seni pek sevem, menim altınım! Ay parcası!

-        Qartana, biz babamnen yarin saba bayram namazına camige baracamız, sonra da sizge kelip bayramnen qayırlaycamız, qısmet olsa!

-        Qısmet olsa, balam!

Osman qavesini bitirip, ağızıña kene şeker atıp:”Anam meni bekleydir endi! Men keteyim, qartana, çunki daa bitama ve qomşularımızga da kirecem!”

-        Qapsiqor çebureklerimiz de azır endi. Evge barsañ - “Qartanam, çok selam ayttı!” - dep aytarsın. Yarın men sizni bekleycem! Saglıqnen bar, balam!

-                    Saglıqnen qalınız qartanam! - dep ayttı Osman ve qartanasınıñ elini opup, eline de tabaqnı alıp quş kibi qapıdan uçıp ketti.

Qartanası da qapıda turıp Osmanga baqtı ve :”Muqayt ol yollarda!” - dep bağırdı.

Açıklamalar:

q -  къ;

ğ - гъ;

ñ - нъ;

c - дж;

ç - ч;

Hazırladı:

Enver Tokhtarov

Ankara’daki “Qırımtatar Urf ve Adetleri” yarışmasında 2.yeri kazanan yazar

Опубликовано в Культура